Nội dung chính
Giai đoạn 2 của thỏa thuận ngừng bắn Gaza được Mỹ công bố
Chính quyền Mỹ vừa chính thức khởi động giai đoạn 2 của thỏa thuận ngừng bắn Gaza, mở ra lộ trình phi quân sự hoá và tái thiết toàn diện cho dải đất bị tàn phá.
Bối cảnh và mục tiêu của giai đoạn 2
Sau một năm thực hiện giai đoạn 1 – tập trung vào ngừng bắn và cung cấp viện trợ nhân đạo – các bên đồng ý chuyển sang “giải giáp quân sự” và xây dựng cơ chế quản trị kỹ trị. Mục tiêu chính là:
- Thiết lập một chính quyền chuyển tiếp Palestine tại Gaza, do Ali Shaath – cựu Thứ trưởng Chính quyền Palestine – lãnh đạo.
- Giám sát toàn bộ quá trình bởi “Hội đồng Hòa bình” quốc tế, do Tổng thống Donald Trump làm Chủ tịch.
- Đảm bảo việc cung cấp nhà ở, thực phẩm và y tế cho hơn 2,3 triệu người Palestine bị di tản.
Cơ cấu quản trị và vai trò các bên quốc tế
Đặc phái viên của Tổng thống, Steve Witkoff, cho biết Hội đồng Hòa bình sẽ bao gồm các nhà ngoại giao và chính trị gia có kinh nghiệm, trong đó có đại diện Bulgaria Nickolay Mladenov. Cuộc họp đầu tiên dự kiến diễn ra bên lề Diễn đàn Kinh tế Thế giới (Davos) và sẽ có sự tham gia của Thủ tướng Anh Keir Starmer cùng các lãnh đạo khu vực.
Chính quyền Palestine tại Bờ Tây đã bày tỏ ủng hộ, khẳng định các thể chế ở Gaza cần liên kết chặt chẽ với hệ thống quản lý ở Bờ Tây, duy trì nguyên tắc “một hệ thống, một luật lệ, một vũ khí hợp pháp”.
Thách thức thực thi: Hamas, Israel và nhân đạo
1. Giải giáp vũ khí của Hamas: Hamas vẫn chưa đồng ý từ bỏ vũ khí cho đến khi một nhà nước Palestine độc lập được công nhận. Đồng thời, Israel cáo buộc Hamas vi phạm lệnh ngừng bắn, trong khi Hamas phản bác Israel chưa thực hiện mở cửa khẩu Rafah.
2. Hạn chế của Israel: Israel tuyên bố sẽ rút quân dần, nhưng vẫn duy trì kiểm soát các khu vực chiến lược và hạn chế hoạt động của các tổ chức phi chính phủ (NGO) quốc tế, gây khó khăn cho việc đưa viện trợ vào.
3. Khủng hoảng nhân đạo: Theo báo cáo Liên Hợp Quốc 2024, hơn 450 người Palestine đã thiệt mạng kể từ khi lệnh ngừng bắn bắt đầu và nhu cầu y tế, thực phẩm, nước sạch đang tăng cao. EU đại diện Kaja Kallas nhấn mạnh mọi tiến trình phải do người Palestine lãnh đạo và ưu tiên cứu trợ khẩn cấp.
Kế hoạch tái thiết và nguồn lực tài chính
Ali Shaath cho biết cơ quan kỹ trị sẽ tập trung đầu tiên vào việc cung cấp nhà ở tạm thời cho người dân sống trong lều bạt. UN ước tính công cuộc tái thiết toàn bộ Gaza sẽ kéo dài tới năm 2040 và tiêu tốn hơn 50 tỷ USD.
Nhận định và triển vọng
Mặc dù kế hoạch mang tính đột phá, nhưng thực tế triển khai vẫn còn nhiều bất định. Việc đồng thuận về lực lượng gìn giữ hòa bình, cơ chế giám sát vũ khí và mở cửa khẩu Rafah là những yếu tố quyết định thành công hay thất bại.
Chuyên gia an ninh khu vực cho rằng, nếu các bên không thể đạt được thỏa thuận về giải giáp vũ khí, giai đoạn 2 có thể rơi vào “bế tắc chính trị” kéo dài, làm gia tăng áp lực nhân đạo và kéo dài thời gian tái thiết.
Trần Nga/VOV1
