Nội dung chính
NSND Hữu Danh không chỉ là một nghệ sĩ biểu diễn tài năng mà còn là người tâm huyết viết tiếp những trang kịch bản tuồng, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật hát bội.
Trong dòng chảy hối hả của nghệ thuật đương đại, việc tìm thấy một nghệ sĩ vừa có khả năng trình diễn, vừa am tường kỹ thuật biên kịch cho bộ môn khó như Hát Bội là điều hiếm hoi. NSND Hữu Danh chính là một minh chứng điển hình cho sự tận tụy, một “chiếc cầu nối” đưa những giá trị cổ truyền tiếp cận gần hơn với công chúng hiện đại.
Gốc rễ từ một gia đình giàu truyền thống nghệ thuật
Cái duyên với sân khấu Hát Bội trong NSND Hữu Danh dường như đã nằm sẵn trong huyết quản. Ông sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống làm bầu gánh hát lâu đời: ông nội là bầu Huê, cô ruột là bầu Vững Liên, và đặc biệt là người cha – nghệ sĩ Hữu Thoại, một giảng viên Hát Bội uy tín tại Trường Quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ Sài Gòn giai đoạn 1960-1975.
Sự tiếp nối thế hệ diễn ra một cách tự nhiên khi bốn anh em Hữu Danh, Hữu Nhi, Hữu Phước và Kim Nên cùng theo đuổi nghề nghiệp của cha ông, trở thành những hạt nhân quan trọng trong hoạt động biểu diễn Hát Bội tại TP.HCM. Chính nền tảng gia đình vững chắc đã tạo cho ông một tư duy nghệ thuật bài bản và niềm đam mê mãnh liệt với những bộ phục trang, những gương mặt vẽ mặt đầy ước lệ.
Hành trình từ nghệ sĩ biểu diễn đến cây bút biên kịch tài hoa
Năm 1976, NSND Hữu Danh chính thức bước chân vào con đường đào tạo bài bản tại khóa học Hát Bội đầu tiên của Trường Nghệ thuật Sân khấu 2 (nay là Trường ĐH Sân khấu – Điện ảnh TPHCM). Sau 10 năm công tác tại Đoàn Nghệ thuật Hát Bội TPHCM, ông chuyển sang Hội Sân khấu TPHCM, nơi ông dẫn dắt Câu lạc bộ Truyền thống, ươm mầm cho nhiều tài năng trẻ như Ngọc Dung, Ánh Hoa, Lan Thanh…
Bước ngoặt lớn xảy ra vào năm 2000 khi ông trở lại Nhà hát Nghệ thuật Hát Bội TPHCM theo lời chỉ dạy của thầy Lê Duy Hạnh. Tại đây, ông đảm nhận vai trò đào tạo thế hệ kế cận như Bảo Châu, Ngọc Giàu, Anh Thi… đồng thời tập trung sâu hơn vào công tác sáng tác kịch bản.
Nỗ lực chinh phục “đỉnh núi” văn chương Hát Bội
Viết kịch bản Hát Bội không đơn thuần là viết lời thoại, mà là sự kết hợp khắt khe giữa văn chương và vũ đạo. Theo chia sẻ của NSND Hữu Danh, thể loại này chủ yếu sử dụng văn biền ngẫu, thơ lục bát, tứ tuyệt — những thể loại đòi hỏi sự chuẩn xác về niêm luật và nhịp điệu. Có những khi, ông dành cả ngày dài chỉ để gọt giũa một câu nói sao cho “đắc ý” và đúng chất tuồng.
Sự kiên trì đó đã kết trái với vở kịch bản đầu tay Công tội kẻ sĩ phu (2010). Đến nay, ông đã đóng góp cho sân khấu Hát Bội 30 kịch bản tuồng và 8 tác phẩm chuyển thể, tiêu biểu như: Ngô Quyền, Đào Duy Từ, Quyền thần, Dị nhân hầu soán đế…
Những đột phá mang tính thử nghiệm
Đáng chú ý, vở Sanh vi tướng – Tử vi thần (đồng tác giả với Anh Kiệt, đạo diễn NSND Trần Ngọc Giàu) là một cuộc cách mạng nhỏ trong tư duy dàn dựng. Đây là tác phẩm Hát Bội không lời, tập trung khai thác tối đa các trình thức biểu diễn đặc trưng kết hợp cùng công nghệ âm thanh, ánh sáng hiện đại, tạo nên một trải nghiệm thị giác và thính giác mới mẻ cho khán giả.
Đặc biệt, vở Lê Công kỳ án đã khẳng định vị thế của ông với hàng loạt giải thưởng danh giá: Huy chương vàng và giải Tác giả xuất sắc tại Liên hoan Nghệ thuật Sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc 2018, cùng nhiều giải thưởng sáng tạo và văn học nghệ thuật của TP.HCM giai đoạn 2018-2022.
Nỗi trăn trở về thế hệ kế thừa và sứ mệnh lan tỏa
Dù gặt hái nhiều thành công, NSND Hữu Danh vẫn mang trong mình nỗi lo về sự thiếu hụt đội ngũ sáng tác trẻ. Ông nhận định rằng kịch bản Hát Bội là “văn hành động”, đòi hỏi người viết phải am tường vũ đạo và kỹ thuật biểu diễn. Chính độ khó về học thuật đã khiến nhiều bạn trẻ e ngại.
Để giải quyết bài toán này, ông không ngừng đề xuất các khóa tập huấn, mở lớp đào tạo chuyên sâu và tạo sân chơi thực tế cho các tác giả trẻ. Không dừng lại ở sân khấu, ông đang thực hiện hai dự án tâm huyết để đưa Hát Bội đến gần hơn với đại chúng:
- Cuốn sách “Chuyện kể về hát bội”: Một tài liệu tham khảo chi tiết về vũ đạo, mặt nạ, phục trang và âm nhạc Hát Bội phía Nam.
- Bộ truyện tranh “Gia đình Kiến chúa”: Gồm 6 tập kịch bản dành cho thiếu nhi, sử dụng thơ song thất lục bát để giáo dục tinh thần lao động và học tập cho trẻ em thông qua nghệ thuật tuồng.
Với NSND Hữu Danh, Hát Bội không chỉ là di sản, mà là một thực thể sống cần được nuôi dưỡng bằng sự sáng tạo không ngừng. Việc chuyển thể tuồng thành truyện tranh cho thiếu nhi chính là một chiến lược thông minh để gieo mầm tình yêu nghệ thuật truyền thống ngay từ thuở nhỏ.
Theo bạn, làm thế nào để những loại hình nghệ thuật truyền thống như Hát Bội có thể thu hút gen Z nhiều hơn? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn dưới phần bình luận hoặc đăng ký nhận bản tin để cập nhật thêm những câu chuyện văn hóa đặc sắc.
