Nội dung chính
Mùi khói nùn rơm ấm áp của mùa đông gợi nhớ những buổi chiều làng quê, khi trẻ con quây quần quanh lửa, chia sẻ tình thương và hương vị truyền thống.
Trong một buổi chiều se lạnh, tôi dạo bước trên cánh đồng xanh mướt của làng quê. Gió mùa đông thổi nhẹ, mang theo làn khói lam mỏng manh lơ lửng trên bầu trời. Hơi thơm của rơm cháy len lỏi vào từng kẽ lá, làm tim tôi ấm lại, như mở ra một cánh cửa thời gian về với những ký ức tuổi thơ.
Nùn rơm – Di sản ẩm thực làng quê
Nùn rơm không chỉ là một dụng cụ sưởi ấm đơn thuần; nó là biểu tượng của sự tự lực và sáng tạo trong cộng đồng nông thôn. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (2022), mỗi năm Việt Nam thu hoạch khoảng 30 triệu tấn rơm lúa, trong đó một phần đáng kể được dùng để làm nùn, cung cấp năng lượng cho hơn 5 triệu hộ gia đình trong mùa đông.
Quy trình làm nùn rơm truyền thống
Quá trình bện nùn rơm bắt đầu sau vụ thu hoạch. Người lớn chọn những bó rơm khô đều, cuống chắc, dài khoảng 60 cm, buộc chặt làm lõi trung tâm. Sau đó, họ bện lớp rơm mềm hơn thành các vòng tròn đồng đều, tạo thành vỏ bao quanh lõi. Khi bện chặt, nùn sẽ cháy âm ỉ, giữ nhiệt lâu hơn, giúp người nông dân và trẻ em có thể ngồi quanh lửa mà không bị khô khốc.
Kỷ niệm tuổi thơ quanh lửa nùn
Thời còn bé, tôi và các bạn trong xóm thường ra đồng chăn bò, mang theo một chiếc nùn rơm như “báu vật”. Chỉ cần châm lửa, rơm bén nhanh, nùn đỏ hồng, âm ỉ tỏa hơi ấm, xua tan cái lạnh cắt da. Chúng tôi tranh nhau thổi phù phù để nùn cháy to hơn, coi như một cuộc thi nhỏ. Đôi khi, những con cào cào, châu chấu được bắt và bỏ ngay vào nùn đang cháy; sau vài giây, mùi thơm lẫn khói rơm lan tỏa, làm cả nhóm cười vang, quên đi cái lạnh của đồng chiều.
Bếp rơm và hương vị cơm nồi gang
Những buổi tối, bà ngoại luôn chuẩn bị bếp rơm trong gian bếp nhỏ. Khi nhóm lửa, bà nhẹ nhàng đưa rơm vào lửa, lửa bùng lên màu hồng, chiếu sáng khuôn mặt nhăn nheo nhưng hiền hậu. Bà nấu cơm trong nồi gang đặt lên bếp rơm, và hương vị của hạt gạo dường như thấm đượm cả mồ hôi của mùa gặt, hơi ấm của lửa và bàn tay tảo tần của bà. Dù đã trải qua nhiều loại cơm hiện đại, tôi vẫn không thể quên được hương vị dẻo thơm, ngọt ngào của “cơm nồi gang nấu bằng rơm” – một trải nghiệm ẩm thực mà chỉ có làng quê mới có.
Bảo tồn và giá trị văn hoá của nùn rơm
Ngày bà ngoại ra đi, bếp rơm chỉ còn là ký ức, nhưng mỗi khi chiều đông tới, mùi khói rơm lại vang lên trong không gian, nhắc tôi nhớ về một thời gian giản đơn, chân thành. Để bảo tồn di sản này, một số tổ chức phi lợi nhuận đã khởi xướng các lớp học làm nùn rơm cho thanh niên, đồng thời khuyến khích việc sử dụng rơm lúa làm nhiên liệu sinh học, giảm thiểu ô nhiễm môi trường.
Hơi ấm của nùn rơm không chỉ là nhiệt độ, mà còn là tình cảm gia đình, là nét đẹp văn hoá của làng quê Việt Nam. Nếu bạn còn nhớ hương khói rơm, hãy chia sẻ câu chuyện của mình, hoặc thử tự làm một chiếc nùn để cảm nhận lại cảm giác ấm áp ấy.
