Nội dung chính
Việc nhà sách Cá Chép đóng cửa cơ sở cuối cùng tại TPHCM không chỉ là sự mất đi của một điểm bán sách mà còn là hồi chuông cảnh báo về sự thay đổi hành vi đọc.
Ngày 26/4 vừa qua, một thông báo khiến nhiều độc giả tại Sài Gòn hụt hẫng: nhà sách Cá Chép trên đường Võ Văn Tần sẽ chính thức ngừng hoạt động từ giữa tháng 6 sau chương trình tri ân khách hàng. Đây không đơn thuần là việc đóng một cửa hàng, mà là sự khép lại của một trong những không gian văn hóa đọc có bản sắc riêng biệt nhất thành phố.
Một “vượt vũ môn” đầy kỷ niệm suốt 13 năm
Ra đời vào ngày 11/12/2013, nhà sách Cá Chép không chọn cách tiếp cận thương mại thuần túy. Đúng như cái tên, thương hiệu này đã thực hiện một cuộc “vượt vũ môn” để mang đến cho độc giả một định nghĩa mới về hiệu sách. Trong suốt hơn một thập kỷ, nơi đây không chỉ bán những trang giấy, mà còn bán cả trải nghiệm thẩm mỹ.
Ông Trần Đại Thắng – Giám đốc Công ty Cổ phần Văn hóa Đông A, đơn vị sở hữu hệ thống này, chia sẻ đầy xúc động về hành trình 13 năm với biết bao kỷ niệm, những cuốn sách được trao tay và những câu chuyện được sẻ chia. Tuy nhiên, mọi hành trình dù rực rỡ đến đâu cũng đến lúc phải tìm một điểm dừng chân phù hợp để chuyển mình.
Mô hình “Hybrid” tiên phong và áp lực chi phí vận hành
Cá Chép từng tạo nên cơn sốt khi kết hợp mô hình bán sách, cà phê và tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa. Từ những buổi workshop trải nghiệm, kịch đọc cho đến các triển lãm mỹ thuật, nhà sách đã biến việc đọc trở thành một hoạt động đa giác quan. Đây chính là mô hình “Hybrid” (lai) mà nhiều đơn vị kinh doanh văn hóa hiện nay đang theo đuổi.
Tuy nhiên, mặt trái của một không gian “đẹp bậc nhất” chính là chi phí vận hành khổng lồ. Việc duy trì mặt bằng đắt đỏ tại trung tâm TPHCM, đội ngũ nhân sự chuyên môn cao và chi phí thay đổi thiết kế trưng bày theo mùa đã tạo nên một áp lực tài chính nặng nề. Khi doanh thu từ việc bán sách vật lý không còn đủ bù đắp cho những chi phí “phi lợi nhuận” mang tính nghệ thuật, việc tinh gọn bộ máy trở thành lựa chọn tất yếu.
Cơn sóng thương mại điện tử và sự dịch chuyển hành vi tiêu dùng
Việc Cá Chép lần lượt rút khỏi thị trường Hà Nội (2022) và đóng các chi nhánh tại TPHCM là minh chứng cho sự thay đổi khốc liệt của thị trường. Hiện nay, thói quen mua sắm của độc giả, đặc biệt là Gen Z và Millennials, đã dịch chuyển mạnh mẽ sang các sàn thương mại điện tử (Shopee, TikTok Shop, Tiki) nhờ sự tiện lợi, giá thành cạnh tranh và tốc độ giao hàng nhanh.
Khi một cú click chuột có thể mang cuốn sách yêu thích đến tận nhà, động lực để khách hàng di chuyển đến hiệu sách giảm dần. Nhà sách lúc này không còn là nơi duy nhất để mua sách, mà dần trở thành nơi để “trải nghiệm”. Nhưng nếu trải nghiệm không tạo ra lợi nhuận đủ lớn để nuôi sống mặt bằng, các nhà sách truyền thống sẽ buộc phải chuyển đổi số.
Tương lai nào cho những không gian văn hóa đọc?
Quyết định tập trung vào hoạt động trực tuyến thông qua website và các sàn thương mại điện tử của Công ty Văn hóa Đông A là một bước đi thực tế để tồn tại. Điều này cho thấy một xu hướng tất yếu: Số hóa không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sinh tồn.
Tuy nhiên, nhìn từ góc độ văn hóa, sự biến mất của những không gian như Cá Chép để lại một khoảng trống lớn về mặt cảm xúc. Những hiệu sách không chỉ là nơi giao dịch thương mại, mà là những “thánh đường” tĩnh lặng giữa lòng đô thị, nơi kết nối con người với tri thức một cách hữu hình.
Bài học từ nhà sách Cá Chép cho thấy, để tồn tại, các không gian văn hóa cần một chiến lược vận hành linh hoạt hơn, kết hợp giữa giá trị cốt lõi của trải nghiệm vật lý và hiệu suất của công nghệ số. Chúng ta tiếc một không gian đẹp, nhưng cần thấu hiểu cho những áp lực kinh tế mà doanh nghiệp phải đối mặt.
Bạn nghĩ sao về việc các nhà sách truyền thống dần chuyển sang kinh doanh online? Liệu những không gian văn hóa đọc vật lý có còn chỗ đứng trong tương lai? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn cùng chúng tôi.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Tại sao nhà sách Cá Chép quyết định đóng cửa các chi nhánh vật lý?
Nguyên nhân chính là do chi phí thuê mặt bằng đắt đỏ, chi phí vận hành cao và sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng khi khách hàng chuyển sang mua sách trực tuyến trên các sàn thương mại điện tử.
Sau khi đóng cửa nhà sách, thương hiệu Cá Chép sẽ hoạt động ra sao?
Nhà sách Cá Chép sẽ chuyển hướng tập trung hoàn toàn vào hoạt động trực tuyến thông qua website chính thức và các gian hàng trên các sàn thương mại điện tử để tối ưu hóa kinh doanh.
Điểm đặc biệt của nhà sách Cá Chép so với các hiệu sách truyền thống là gì?
Cá Chép xây dựng mô hình Hybrid, kết hợp giữa bán sách, cà phê và không gian nghệ thuật với các hoạt động như workshop, triển lãm và kịch đọc, mang lại trải nghiệm văn hóa chuyên sâu cho độc giả.
