Nội dung chính
Vòng phong tỏa của Mỹ đối với Iran đang đẩy Tehran vào một cuộc khủng hoảng toàn diện, khi các chiến thuật né tránh truyền thống không còn hiệu quả trước sức ép quân sự tuyệt đối.
Trong gần nửa thế kỷ, Iran đã xây dựng một hệ thống phòng thủ linh hoạt để đối phó với Washington. Họ vừa tận dụng các đối thủ của Mỹ để tiêu thụ dầu mỏ, vừa triển khai chiến thuật du kích để hạn chế sức mạnh hỏa lực vượt trội của đối phương. Tuy nhiên, khi Mỹ chuyển từ trừng phạt kinh tế sang phong tỏa hải quân trực tiếp, chiến lược “lấy yếu thắng mạnh” này dường như đã chạm đến giới hạn cuối cùng.
Sự sụp đổ của “Hạm đội bóng tối” tại eo biển Hormuz
Tehran từng tin rằng việc nắm giữ “yết hầu” hàng hải tại eo biển Hormuz sẽ là lá bài chiến lược để gây áp lực lên thế giới, bởi nơi đây kiểm soát tới 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc gây gián đoạn không đồng nghĩa với việc kiểm soát hoàn toàn.
Sau 6 tuần xung đột, Mỹ đã thực hiện một bước đi quyết liệt: chặn đứng mọi chuyến tàu rời cảng Iran. Động thái này trực tiếp vô hiệu hóa mạng lưới “tàu bóng tối” vốn là niềm hy vọng của Tehran. Những con tàu này thường tắt tín hiệu định vị (AIS) để vận chuyển dầu lậu, nhưng giờ đây, chúng không thể xuyên thủng vòng vây của các chiến hạm Mỹ và bị truy đuổi gắt gao tới tận Ấn Độ Dương.
Ông David Des Roches, cựu quan chức chính sách vùng Vịnh tại Lầu Năm Góc, nhận định: “Tại Hormuz, Iran có thể tạo ra cú sốc về niềm tin thị trường. Nhưng với lệnh phong tỏa của Mỹ, họ đang phải đối mặt với phép thử thực sự”.
Bài toán vận tải: Khi đường bộ không thể cứu vãn kinh tế
Để đối phó với việc bị cô lập trên biển, Iran nỗ lực chuyển hướng giao thương sang đường sắt và đường bộ thông qua khu vực Kavkaz và Pakistan. Tuy nhiên, nỗ lực này chỉ mang tính chất “muối bỏ bể”. Theo dữ liệu từ Hiệp hội Vận tải biển Iran, vận tải đường bộ chỉ có thể bù đắp khoảng 40% khối lượng thương mại mà đường biển mang lại.
Sự đứt gãy chuỗi cung ứng đã dẫn đến những hệ lụy kinh tế khủng khiếp:
- Thị trường lao động: Hơn 1 triệu người mất việc làm.
- Lạm phát: Giá lương thực tăng vọt, đời sống người dân bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
- Tiền tệ: Đồng Rial mất giá thảm hại, tỷ giá USD leo thang lên mức 1,81 triệu rial, giảm hơn một nửa giá trị chỉ trong một năm.
- Hạ tầng: Tình trạng mất internet kéo dài khiến các doanh nghiệp nội địa rơi vào trạng thái tê liệt.
Rạn nứt nội bộ: Phe ôn hòa đối đầu phe cứng rắn
Áp lực từ vòng phong tỏa đã tạo ra một cuộc chiến ngầm trong chính trường Iran. Hiện nay, Tehran đang chia làm hai luồng tư duy đối lập:
Phe ôn hòa (đại diện là Tổng thống Masoud Pezeshkian): Ưu tiên kiềm chế và đàm phán. Họ tin rằng Donald Trump là một đối tác có thể thương lượng để sớm thoát khỏi cuộc chiến, nhằm cứu vãn nền kinh tế và xoa dịu sự mệt mỏi của người dân.
Phe cứng rắn (đại diện là Saeed Jalili): Coi phong tỏa là một hành động chiến tranh. Họ cho rằng việc tiếp tục chịu đựng sẽ là “tự sát về chính trị” và đề xuất tái khởi động chiến tranh để đẩy giá dầu tăng vọt, từ đó gây sức ép ngược lại lên chính quyền Mỹ.
Nguy cơ leo thang: Từ “cá heo thủy lôi” đến đứt gãy Internet toàn cầu
Khi bị dồn vào thế bí, Iran có xu hướng chuyển sang các biện pháp bất đối xứng. Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei đã đưa ra lời cảnh báo đanh thép rằng những “kẻ ngoại bang” sẽ phải trả giá đắt.
Giới phân tích quân sự cảnh báo Tehran có thể triển khai những vũ khí đặc biệt chưa từng xuất hiện, bao gồm tàu ngầm tấn công và thậm chí là sử dụng “cá heo mang thủy lôi”. Đáng ngại hơn, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo đe dọa cắt đứt các tuyến cáp viễn thông dưới biển tại eo Hormuz. Việc hãng tin Tasnim công bố bản đồ chi tiết các tuyến cáp này là một thông điệp ngầm cho thấy hạ tầng Internet toàn cầu có thể trở thành con tin trong cuộc đối đầu này.
Thế cờ ngoại giao: Cuộc đấu trí không nhượng bộ
Hiện tại, Tehran đã đưa ra đề xuất thông qua trung gian: ngừng tấn công tại eo biển để đổi lấy việc dỡ bỏ phong tỏa và hoãn đàm phán hạt nhân. Tuy nhiên, ông Donald Trump vẫn kiên định yêu cầu Iran phải chấp nhận các điều khoản khắt khe về vũ khí hạt nhân trước khi nới lỏng vòng vây.
Thực tế quân sự đang nghiêng hẳn về phía Mỹ khi khoảng 90% hải quân thông thường của Iran đã bị phá hủy trong các đợt không kích. Dù Ngoại trưởng Abbas Araghchi tuyên bố sẽ “vô hiệu hóa hạn chế”, nhưng với việc 44 tàu thương mại buộc phải quay đầu và không một giọt dầu nào vượt qua được vòng vây (theo Kpler), Iran đang ở thế yếu tuyệt đối.
Góc nhìn chuyên gia: Đây không còn là một cuộc chiến trừng phạt thông thường mà là một cuộc chiến tiêu hao về kinh tế và tâm lý. Iran đang đặt cược vào việc Mỹ sẽ xuống thang để ổn định giá xăng thế giới, trong khi Mỹ tin rằng sức ép kinh tế sẽ buộc Tehran phải quỳ gối. Trong trò chơi “ai chớp mắt trước”, người dân Iran chính là những đối tượng chịu tổn thương nặng nề nhất.
Bạn nghĩ sao về khả năng Iran sẽ chấp nhận nhượng bộ hạt nhân để đổi lấy sự sinh tồn kinh tế? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận bên dưới.
