Nội dung chính
Lệnh phong tỏa eo biển Hormuz của Mỹ đối với Iran không chỉ là một nước đi chính trị mà còn gây áp lực khủng khiếp lên chuỗi cung ứng dầu mỏ toàn cầu hiện nay.
Việc quân đội Mỹ triển khai biện pháp phong tỏa giao thông vận tải ra vào các cảng biển của Iran đã tạo ra một cơn địa chấn đối với thị trường năng lượng. Ước tính, động thái này sẽ trực tiếp ngăn chặn gần hai triệu thùng dầu mỗi ngày từ Iran thâm nhập vào thị trường thế giới, khiến tình trạng thiếu hụt nguồn cung vốn đã căng thẳng nay càng trở nên trầm trọng hơn.
Đối đầu trực diện tại “yết hầu” năng lượng thế giới
Sự đổ vỡ của các cuộc đàm phán tại Islamabad đã đẩy căng thẳng lên đỉnh điểm. Tổng thống Donald Trump đã ra lệnh cho hải quân Mỹ bắt đầu quá trình phong tỏa mọi tàu thuyền cố gắng ra vào eo biển Hormuz nếu có liên quan đến Iran. Theo Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (ngày 13/4), bất kỳ phương tiện nào vi phạm khu vực phong tỏa sẽ bị chặn đầu, chuyển hướng hoặc bị bắt giữ.
Để tránh gây hoảng loạn diện rộng, Mỹ khẳng định vẫn đảm bảo quyền tự do hàng hải cho các tàu đi qua eo biển Hormuz đến và đi từ các cảng không thuộc Iran. Tuy nhiên, phía Tehran không giữ im lặng. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cảnh báo mọi tàu quân sự tiếp cận eo biển sẽ bị coi là vi phạm lệnh ngừng bắn và sẽ bị xử lý dứt khoát.
Phân tích dữ liệu: Nguồn cung bị thắt chặt và kho dự trữ “ẩn”
Xét về mặt số liệu, việc cắt đứt dòng dầu từ Iran là một tổn thất lớn. Dựa trên dữ liệu từ Kpler, sản lượng xuất khẩu của Iran có sự biến động đáng kể:
- Tháng 3: 1,84 triệu thùng dầu thô/ngày.
- Tháng 4: 1,71 triệu thùng dầu thô/ngày.
- Trung bình năm 2025: 1,68 triệu thùng dầu thô/ngày.
Đáng chú ý, trước khi xung đột chính thức bùng phát vào ngày 28/2, Iran đã có chiến thuật đẩy mạnh sản lượng để tích trữ. Tính đến đầu tháng này, có hơn 180 triệu thùng dầu đang được vận chuyển hoặc lưu trữ trên các tàu (trong đó khoảng 100 triệu thùng đang neo đậu ngoài khơi Trung Quốc, Indonesia và Malaysia). Đây có thể coi là “vùng đệm” giúp Iran duy trì doanh thu dù bị phong tỏa.
Chiến thuật “tàu ma” và tình trạng đình trệ vận tải
Dù đã có thỏa thuận ngừng bắn hai tuần từ ngày 7/4, hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz vẫn gần như tê liệt. Hình ảnh vệ tinh cho thấy một hiện tượng bất thường: khoảng 20 con tàu gần bờ biển Iran, đặc biệt là tại đảo Kharg và cảng Assaluyeh, đã tắt thiết bị phát tín hiệu định vị (AIS). Đây là kỹ thuật phổ biến của các “hạm đội bóng tối” nhằm che giấu lộ trình vận chuyển dầu trái phép.
Một số chuyển động nhỏ lẻ đã xuất hiện như tàu chở methanol của Trung Quốc (ngày 14/4) hay các tàu mang cờ Pakistan (Shalamar, Khairpur) và tàu VLCC Mombasa B (cờ Liberia) đã tiến vào Vịnh để bốc dỡ hàng. Tuy nhiên, theo Kpler, tính đến ngày 7/4, vẫn còn khoảng 187 tàu chở dầu (mang theo 172 triệu thùng dầu thô và sản phẩm tinh chế) đang bị kẹt trong Vịnh.
Sự dịch chuyển địa chính trị trong nhập khẩu dầu mỏ
Trung Quốc vốn là đối tác nhập khẩu chính của Iran. Tuy nhiên, một bước ngoặt mới xuất hiện khi Mỹ công bố miễn trừ lệnh trừng phạt cho một số quốc gia khác. Điển hình là Ấn Độ, quốc gia dự kiến sẽ nhận lô hàng dầu thô đầu tiên từ Iran sau 7 năm chờ đợi ngay trong tuần này.
Đây là một chi tiết quan trọng cho thấy sự linh hoạt trong chính sách trừng phạt của Mỹ, nhằm điều phối nguồn cung để tránh một cú sốc giá quá lớn cho các đồng minh chiến lược trong khi vẫn gây áp lực lên Tehran.
Kết luận: Tầm ảnh hưởng chiến lược của eo biển Hormuz
Với khoảng 20% lượng dầu và khí đốt tự nhiên xuất khẩu toàn cầu đi qua eo biển Hormuz, bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây cũng có thể gây ra hiệu ứng domino lên giá năng lượng toàn cầu, đặc biệt là tại châu Á – khu vực nhập khẩu lớn nhất thế giới.
Góc nhìn chuyên gia: Việc phong tỏa không chỉ là cuộc chiến về quân sự mà còn là cuộc đấu trí về logistics và kinh tế. Khi Iran sử dụng chiến thuật “tắt tín hiệu” và tích trữ dầu ngoài khơi, cuộc chiến tiêu hao này sẽ kéo dài hơn dự kiến, buộc các nước nhập khẩu phải tìm kiếm nguồn cung thay thế bền vững hơn.
Bạn đánh giá thế nào về tác động của lệnh phong tỏa này tới giá xăng dầu trong nước? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận bên dưới!
